Adı ve Yaşı Tartışılan Çöl

Dünyanın ikinci, Çin'in ise en büyük çölü olan Taklamakan Çölü'nün hangi dönemde oluştuğu, bilim çevresinde uzun süre tartışılan bir konu oldu. Çinli bilim adamlarının  10 yıl kadar önce gerçekleştirdikleri araştırmalar sonucu, Yeni Zelanda büyüklüğündeki Taklamakan Çölü'nün bundan 5 milyon 300 bin yıl önce oluştuğu sonucu ortaya çıktı. Bu tespit, Taklamakan Çölü'nün yaşının 3 milyon 500 bin yıl olduğu şeklindeki daha önce yaygın olan görüşü değiştirdi. 

Çin'in Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'ndeki Tarım Havzası'nda yer alan 337 bin 600 kilometrekare genişliğindeki Taklamakan Çölü, Sahra Çölü'nden sonra dünyanın ikinci büyük çölüdür. Çin Bilimler Akademisi Jeoloji ve Jeofizik Enstitüsü araştırmacılarının Kunlun Dağları'nın eteğinde bulduğu eski bir toprak tabakası, "Ölü Deniz" olarak adlandırılan Taklamakan Çölü'nün oluşum döneminin tespit edilmesi için doğrudan kanıt sağladı. 

Kunlun Dağları'nın eteğinde, Taklamakan Çölü'nün güneybatı kenarına yakın bir bölgede bulunan bu toprak tabakasında, rüzgar tarafından getirilen kum bulundu. Taklamakan Çölü'nün kuzeyde Tanrı Dağları, doğuda Pamir Yaylası, güneyde de Kunlun Dağları'yla çevrili olmasından ve bölgedeki hakim rüzgarların kuzeydoğudan esmesinden dolayı Kunlun Dağları'nın eteğinde bulunan toprak tabakasındaki kumların Taklamakan'dan geldiği sonucu çıkarıldı. 

Orta Asya bölgesinin dünyanın en büyük kurak bölgesi olduğuna işaret eden Çinli bilim insanları, Taklamakan Çölü'nün oluşum tarihinin tespit edilmesinin Orta Asya bölgesindeki kuraklığın tarihi ile ilgili bilimsel çalışmalara önemli ipucu sağlayacağı görüşünde. 

ADI DA TARTIŞMALI 

Bu arada, Taklamakan Çölü’nün ne anlama geldiği konusunda da farklı görüşler var.  Xinjiang Sosyal Bilimler Akademisi'nden araştırmacı Qian Boquen, Taklamakan Çölü'nün adının Uygurca'da "Yakalandın mı kurtuluş yok" anlamına geldiği şeklindeki görüşün "büyük bir yanlış" olduğunu ileri sürmüştü. 

Qian, "takli" kelimesinin Türkçe'deki kavak anlamına gelen "tohlak" veya "tohrak" kelimelerinden geldiği, bu nedenle Taklamakan'ın "kavak ülkesi" demek olduğu görüşünde.  Tarihi belgelere göre,  420-589 yılları arasındaki Güney ve Kuzey Hanedanları döneminde bu bölgede çok sayıda kavak bulunuyordu. 

Qian, Taklamakan ismindeki "ma" hecesinin büyüklüğü ifade ettiği, "kan" hecesinin de eski Farsça'daki ülke, kent veya köy demek olan "kand" sözcüğünden geldiğini iddia etti. 1980'lerin başında Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'ni ziyaret eden gazetecilerin yerel halkın açıklamalarını yanlış yorumlayarak, kitaplarına Taklamakan'ın "Yakalandın mı kurtuluş yok" demek olduğunu yazdıklarını belirten Qian, bu yanlışın süregelerek, okullarda okutulan coğrafya kitaplarına bile girdiğini söylemişti. 

Çin'in kuzeybatısında bulunan ve "ölüm denizi" olarak bilinen Taklamakan Çölü, Tanrı Dağları'nın güneyindeki Tarim Vadisi'nin ortasında yer alıyor. Genişliği batıdan doğuya 1000 kilometre, kuzeyden de güneye 400 kilometre olan Taklamakan Çölü, 324 bin kilometrekarelik alanı kapsıyor. 

Önceki ve Sonraki Yazılar