Gazete Duvar’ın Sis Bombası

Son haftalarda Türkiye-Çin ilişkileriyle ilgili olarak en çok konuşulan konu iki ülke arasında imzalanan Suçluların İadesi Anlaşması.  Çin’de Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi, Çin ile Türkiye arasında 2017’de imzalanan fakat TBMM’nin henüz onaylamadığı ‘Suçluların İadesi Anlaşması’nın kabul edildiğini duyurdu. Öyle bir hava yaratıldı ki, sanki anlaşma TBMM’den geçerse Türkiye’deki tüm Uygurlar Çin’de iade edilecek.

Gazete Duvar sitesi bu konuyla ilgili olarak “Türkiye'de Uygurların evleri neden basılıyor?”  Başlıklı bir haber yayınladı. Başlık gibi haberin girişinde de sorular var:

Türkiye’nin Çin politikasına paralel olarak Doğu Türkistanlıları iade etmeye hazırlandığı söyleniyor. Önceki gün hangi evler basıldı, kimler gözaltına alındı? Söylentilerin ne kadarı gerçek, ne kadarı iddia?

Baştan söyleyelim, haberi okuyunca bu sorulara yanıt bulamıyorsunuz. Mesela, “Doğu Türkistanlı sığınmacıların evlerine polis baskınları yapılıyor. 19 Ocak’ta sabaha karşı 10-15 kişinin gözaltına alındığı iddia ediliyor. “IŞİD üyeliği” suçlaması söz konusu gözaltılara gerekçe gösteriliyor” deniyor.

MUĞLAK AÇIKLAMALAR

Gözaltılarla ilgili olarak görüş alınanların sözlerinde de belirsizlik söz konusu. Uygurların davalarıyla ilgilenen Prof. Dr. İlyas Doğan, söz konusu durumun Türkiye ile Çin arasındaki bir iade anlaşmasının ön hazırlığı olmasından kuşkulandığını ifade ediyor. Doğu Türkistan İnsan Hakları Derneği Genel Sekreteri Nureddin İzbasar, “Çoğu terörle ilişkili oldukları iddia edilerek tutuklanıyor. Doğru mu değil mi bilemiyoruz. Çin’in baskısıyla çoğu Silivri’ye, Selimpaşa’ya gönderiliyor. Belki bazılarının IŞİD'le ilişkisi olabilir ama bunu bizim bilmemiz zor” diyor.

Doğu Türkistan STK’lar Birliği Başkanı Hidayet Oğuzhan ise bazı hataları kabul etmekle birlikte, Uygurlara yönelik bir operasyon başlatılmadığını, Uygurları paniğe sevk etmekten kaçınmak gerektiğini düşünüyor.

ÇİNLİ UZMANIN YORUMU

Beijing Çin Uluslararası İlişkiler Enstitüsü'nden terörle mücadele uzmanı Li Wei, anlaşmayı Global Times'a yorumladı. Li, Türkiye'nin jeopolitik durumu göz önüne alındığında, anlaşmanın büyük olasılıkla terörle mücadeleye odaklanacağına dikkat çekti. İade anlaşmalarının teröristler üzerinde caydırıcı etkisi olduğunu hatırlatan Li, Türkiye ile yapılacak anlaşmanın, Çin'in kuzeybatı sınır bölgelerinde terörle mücadele eylemlerini kolaylaştıracağını söyledi. Çinli uzman, bir iade mekanizmasının, uyuşturucu kaçakçılığı, kara para aklama ve terörizm gibi uluslararası suçların önlenmesinde teröristler üzerinde caydırıcı etki yaratacağını belirtti.

Türkiye'nin Çin ile hali hazırda bir adli yardım anlaşması var. Xinhua Haber Ajansı, Çin'in 81 ülke ve bölgeyle 169 iade anlaşması ve adli yardım programı olduğunu bildirdi. Çin yönetimi Pakistan ve Afganistan gibi bölge ülkeleriyle de benzer iade anlaşmaları imzaladı.

ASIL NİYET

Euronews'te yer alan habere göre AFP'ye konuşan Dünya Uygur Kongresi Sözcüsü Dilşat Raşit, sınır dışı etme anlaşmasının Çin'den kaçmış ve henüz Türk vatandaşlığı almamış Uygurlar arasında "büyük bir panik" yaratacağını söyledi. Çin yönetiminin Ankara üzerinde anlaşmanın kabul edilmesi için ekonomik bir baskı oluşturduğunu ileri süren Raşit, "Türk hükümetine bu anlaşmanın bir zulüm aracı olarak kullanılmasını önleme çağrısında bulunuyoruz" dedi.

Tüm bu tartışmalar, daha doğrusu algı oluşturma çabaları arasında gözden kaçırılan önemli bir nokta var. O da anlaşmanın esas hedefinin terörizm ve Suriye’nin kuzeyinde Türk askerine kurşun sıkan IŞİD’li teröristler olduğu. Aslında Türkiye’nin Uygurları iade etmeyeceğini kendileri de biliyor, ancak asıl amaç Türkiye-Çin ilişkilerini baltalamak.

Önceki ve Sonraki Yazılar