Şanghay İşbirliği Örgütü 20 Yaşında!

kanlı bir sarışınla şanghay trenindeyim
takma kirpiklerinde hülyalı dumanlar
yabancılar lejyonu’nda fransız teğmeniyim
belki harp divanından idamım çıkar
bitmiyor nedense başlayan hiçbir film
ne yapsam içimde o eski sinemalar

Attila İlhan’ın bu dizeleri insanı Pasifik Okyanusu kıyısında gece hayatı hızlı bir şehre götürüyordu. Şanghay, 1980’lerden itibaren ilgi ve hayranlıkla izlediği ekonomi ve ticaret merkezi haline dönüşmüştü. Günümüzde adında Şanghay bulunan bir örgüt dünya politikasında önemli roller üstlenmeye hazır bir örgütü hatırlatıyor. Bu etki Pasifik kıyısından Asya’nın batısına uzanan bir coğrafyayı kapsıyor.

NATO’nun beyin ölümünün tartışıldığı bir dönemden geçiyoruz.

ULUSLARASI İLİŞKİLERİN DEMOKRATİKLEŞMESİ

1990’larda aralarındaki sınır sorunlarını çözmek için yola çıkan beş ülkenin oluşturduğu Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), kısa süre önce 20. kuruluş yıldönümünü kutladı. Şanghay Beşlisi olarak işe başlayan sonra altı üyeyle kurulan ŞİÖ, şu an 8 üye, 4 gözlemci ülke ve 6 diyalog ortağına sahip. Örgüt bölgesel barışı korumada ve bölgenin kalkınmasını hızlandırmada önemli bir rol oynarken, çok taraflılığın korunması ile uluslararası ilişkilerin demokratikleşmesi için de benzersiz bir örnek teşkil ediyor.

Farklı ulusal koşulları ve siyasi sistemleri aşarak kurulan bir bölgesel işbirliği mekanizması olarak ŞİÖ, yola çıktığı ilk günden itibaren karşılıklı güven ve yarar, eşitlik, istişare, farklı medeniyetlere saygı ve ortak kalkınma arayışına dayalı “Şanghay Ruhu”nu ortaya koydu. Kıyaslandığı NATO’dan önemli farkları var. ŞİÖ, farklı toplumsal sistemlere ve kalkınma yollarına sahip ülkeler arasında barış içinde bir arada yaşamaya dayalı yepyeni bir işbirliği modeli oluşturdu.

İşbirliği alanı savunma ve güvenlikle sınırlı değil. Ekonomi ve ticaretten kültüre kadar geniş bir yelpazeye sahip. Güvenlik işbirliğine büyük önem veren ŞİÖ üyesi ülkeler, terörle mücadele konusunda çok sayıda anlaşmaya imza attı. Üye ülkelerin “Barış Misyonu” kod adıyla düzenlediği ondan fazla terörle mücadele tatbikatı, bölgesel barış ve istikrarın etkili şekilde korunmasına katkı sağladı.

TEMELDE KARŞILIKLI GÜVEN VAR

Ekonomik ve ticari işbirliği alanındaki gelişmelerin en çarpıcı örneklerinden biri ise ŞİÖ üyesi ülkeler arasındaki ticaretteki artış oldu. Geride kalan 20 yıl içinde Çin ve ŞİÖ üyesi diğer ülkeler arasındaki ticaret, yıllık ortalama yüzde 15 büyüme kaydederek, 17 milyar 140 milyon dolardan 244 milyar 850 milyon dolara yükseldi.

Bunun yanında, Kuşak ve Yol inisiyatifine dayalı işbirliği fırsatlarıyla örgüte üye ülkeler arasında günbegün sıkılaşan bir kalkınma ortaklığı oluşturulması tüm bölgeye somut yararlar getirdi.

Çin basınına göre daha da önemlisi, ŞİÖ öteden beri çok taraflılığı hayata geçirerek, karşılıklı saygı, adalet ve hakkaniyet, işbirliği ve kazan-kazana dayalı yeni tip uluslararası ilişkiler modeli teşkil ederken, bloksuzluk, zıtlaşmama ve üçüncü tarafları hedef almama ilkelerinde ısrar ederek, uluslararası düzenin daha adil ve makul bir yönde gelişmesini hızlandırdı.

Örgüt, ayrıca diyalogda ısrar ederek ve Birleşmiş Milletler’in rolüne kararlı destek sağlayarak, hem çok taraflılığın hem de küresel barış ve istikrarın en güçlü koruyucularından oldu.

ŞİÖ yetkililerinin belirttiği gibi örgütün bunları yapabilmesinin ardında, askeri ittifak değil, diyalog yoluyla oluşturulan karşılıklı güven temelindeki uluslararası ilişkiler yatıyor. Özetle, ŞİÖ’nün temeli, işte bu karşılıklı güven.

Önceki ve Sonraki Yazılar